X
تبلیغات
آبهای جهان
آبهای جهان


آب مایه ی حیات است



1-  چگونگی پیدایش آب در سطح کره زمین:

سن کائنات را علم تقریباً 10 میلیارد سال تخمین میزند. سرد شدن کره زمین تقریباً 4میلیارد سال ذپیش اتفاق افتاده است. در این موقع ،توده گاز سیاره ما جدا شده و آتمسفر اولیه تشکیل گردیده است. در این جو اولیه ،تمامی آبهای امروزی از ترکیب اکسیژن و هیدروژن بوجود آمده است.

در حالی که فشار بخار آب هنوز به مراتب بالای فشار بحرانی آب قرار داشته (217 آتمسفر) درجه حرارت معهذا به نقطه بحرانی 374+ درجه سانتیگراد پائین آمده و بخار آب توانسته به شکل مایع در آید و به صورت باران بخار شده و به عنوان محصول تبخیر، دو مرتبه به آتمسفر اولیه برگشته و بعد دوباره سرد شده و سپس مجدداً به صورت باران بر سطح زمین باریده است.و این حادثه مشخص آغاز گردش آب کره زمین را تشکیل می دهد که هنوز هم پا برجا است.

هنگامی که سرانجام پوسته زمین باز هم بیشتر سرد شده، قسمت اعظم آب باران روی زمین مانده و تحت قانون ثقل به سمت نقاط پست که بر اثر چین خوردگیها و فشار به پیوسته ها، بوجود آمده بود، جاری شده است. به این ترتیب، جریانهای اولیه آب و اقیانوسهای اولیه تشکیل شده است.

در جریان سخت شدن و به شکل امروزی در آمدن قاره ها، دره های رودخانه ای و دریاها در کره زمین تغییراتی به دفعات متعدد، در آنها حاصل شده که در این تغییرات، آب و بیش از همه آب جاری ، به عنوان عامل شکل دهنده مناظر یک نقش همیشه مسلط داشته است.

 

2-  گردش آب در طبیعت:

 تجسم گردش آب در سیاره ما بسیار ساده است. همانطوری که قبلا هم اشاره شد، آب در طبیعت در حالت معمولی یعنی حالت مایع، گرمائی را که از خورشید صادر می شود، جذب می کند.در نتیجه جذب گرما، به حالت گاز در می آید، به اصطلاح بخار می شود.بخار آبّ که وزن مخصوصش سبک تر یا کمتر از هوا است، به آتمسفر، بالا میرود و در آنجا وارد طبقه هوای سرد می گردد و تقطیر می شود و به صورت باران دوباره به زمین بر می گردد و در اینجا ذخایر آبی مناطق مختلف زمین را تکمیل می کند.

بررسیها نشان داده که یک چهارم آب حاصل از بارندگیها به دریاها ریخته می شود و سه چهارم آن به صورت بخار وارد جو می گردد. تراکم بخار در جو تولید ابر می کند. این ابر همیشه باران بوجود نمی آورد و ممکن است براثر جریان باد پراکنده بشود و از بین برود.

این تغییر  و تبدیل آّ به بخار و یا برعکس ، یک پدیده مئاوم است و سرانجام در جائی خاتمه می یابد که شروع شده است.

در مواردی که بارندگیها در سطح دریاها، دریاچه ها ، رودها و امثال اینها صورت گیرد، گردش آب از این به بعد، فقط محدود می شود به بخار شدن آن. اما در مواردی که باران در سطح زمین فرود می آید، دور گردش، طولانی تر می شود و جریان آن به صورت ممکن است در آید:

-  مقداری از آن در سطح زمین جریان پیدا می کند، به این نوع آ ب، همانطوری که بعداً نیز شرح خواهیم داد، آب جاری گفته می شود که ممکن است به دریا و دریاچه ها و باتلاقها و غیره بریزد.

مقداری از آن (حدود 2/1) 1 بهنگام برخورد به سطح زمین و در حین جریان در سطح زمین، به بخار تبدیل می شودو یا از طریق گیاهان و حیوانات( تعرق گیاهی و حیوانی) تبخیر می گردد که به مجموع اینها آبهای تبخیری گوئیند.

-  مقداری از آن(حدود 25 درصد) 2 وارد زمین می گردد و آب نفوذی نامیده می شود که ممکن است بصورت چشمه از نقطه دیگری از زمین خارج بشود و یا در زمین جمع بشود و تشکیل سفره های آبدار زیرزمینی را بدهد. انکان دارد قسمتی از این ۀبها از طریق جریانهای زیرزمینی وارد دریاها و دریاچه ها  گردد و یا با حفر قنات، چاه و غیره به سطح زمین آورده بشود و غیره ...

-  و سرانجام قسمتی از آب حاصله از بارندگیها در سطح زمین، بصورت برف در می آید و در شرایط فوق العاده یخچالهای طبیعی و کوه های یخی را به وجود می آورد.

تا زمانی که خورشید پایدار است این گردش آب نیز ادامه دارد و همانطوری که می دانیم در یک سیستم بسته، همچون حرکت آب در یک دستگاه تقطیر آب، ولی با تفاوت مقیاس، گردش می کند. بنابر این مقدار آن ثابت است و فقط یک ذخیره بسیار محدود آب یا بهتر بگوئیم رطوبت با ارزش،در اختیار ما است.

3-آبهای طبیعی و ذخیره آن در کره زمین:

آب در طبیعت به صورتهای مختلف وجود دارد که بطور کلی می توان آنرا به دو دسته تقسیم کرد: ابهای سطحی و آبهای زیرزمینی.

 

الف- آبهای سطحی :

آبهای سطحی از آن مقدار آب باران تشکیل می شود که خاک قادر به جذب آنها نیست و یا پس از نفوذ در زمین به صورت چشمه سارها و امثال آن، از زمین خارج می شود و جویبارها و رودها و غیره را ایجاد می کند و یا تشکیل دریاچه ها و دریاها را می دهد یا آنها را تکمیل می کند. بنابر این آبهای سطحی را به نوبه خود می توان به دو دسته تقسیم کرد: آبهای جاری و آبهای راکد.

 

1)آبهای سطحی جاری :

آبهای جاری آبهائی است که ابتدا و انتهای آنها قابل رویت بوده، حرکت مولکولهای آب بطور منظم در یک جهت است بطوری که هیچگاه به نقطه مبداء برنگردد مانند جویها، نهرها، روها و شط ها.

2)آبهای سطحی راکد :

این آبها، آبهائی است که از هر طرف ساحل آنذا احاطه کرده و ملکولهای آب ، زمانی کم و بیش طولانی در منطقه ای ساکن می شود ولی براثر تغییرات درجه حرارت و جریان هائی که از این تغییرات حرارتی تولید می شود و یا بر اثر باد و گاهی هم به علل دیگر تغییر مکان می دهد. آبهای راکد، بر حسب مقدار و نیز به ویژه بر حسب عمقشان اسامی مختلف دارد مانند دریا، دریاچه، استخر، لش آب، برکه و ...

دریاچه، یک منبع آب طبیعی کم و بیش ساکن است که ارتباط مستقیم با دریا ندارد. استخر، یک دریاچه کم عمق است که تمام قسمت خاکی آن قابل رویش گیاهان آبی ریشه دار است. برکه، استخر کوچکی است که بطور متناوب خشک می شود.

لش آب ، آبی است راکد و کم عمق که معمولا به وسیله گیاهان عمودی اشغال شده است.

 

ب- آبهای زیر زمینی: قسمتی از آب حاصل از بارندگیها در سطح کره زمین به داخل زمین نفوذ می کند. این آب نفوذی سرانجان به طبقه غیرقابل نفوذ برخورد می کند و در آنجا جمع می شود و آب زیرزمینی را تشکیل می دهد.

نفوذ آب حاصل از بارندگیها در زمین، به عوامل مختلف از جمله شکل زمین، نوع سنگ، پوشش گیاهی و غیره بستگی دارد. عموماً در منطقه کوهستانی جریانهای سطحی آب بسیار شدید است، در حالی که در سرزمینهای هموار و دشتها، نفوذ آب در زمین(ضمن تبخیر زیاد) تسلط دارد.

در مواردی که آب نفوذی تمام منافذ و حفره های موجود در بین مواد تشکیل دهنده خاک را پر کند و تا یک ارتفاع معینی بالا بیاید، تشکیل یک سفره آبی زیرزمینی را می دهد.

در اینجا لازم می داند به دو نوع آب دیگر که نیز بصورت طبیعی در زمین وجود دارد اشاره ای بشود و آن آبهای فسیل و آبهای سنتز2 است :

-آبهای فسیل آبهائی است که در بین طبقات زمین از قدیم باقیمانده و در بعضی نقاط به آنها برخورد شده است.

-آبهای سنتز و یا ژوونیل 4 آبهائی را گویند که دارای منشاء عمیق است و از ترکیب هیدروژن و اکسیژن و یا سخت شدن مواد مذاب درونی به وجود می آید. این آبها اغلب منشاء آبهای گرم معدنی را تشکیل می دهد. آبهای گرم معدنی غالباً از عمق زیاد که گاهی تا 000/20 متر می رسد بطرف سطح زمین جریان دارد.

 

ذخیره های آب در کره زمین:

همانطور که جدول آینده دیده می شود دریاها و اقیانوسها با رقم 97درصد بزرگترین محل ذخیره آبی را تشکیل می دهد. معهذا این آب به علت داشتن املاح زیاد برای مصارف انسان به همین صورت بی بهره است. همانطور از لحاظ حجم، دومین محل ذخیره آبی یعنی یخهای قطبی و کوه های یخی که بیش از 2درصد آب موجود را در این حالت (یخ) تشکیل می دهد، نیز در شرایط کنونی قابل استفاده نیست. فقط تقریباً 635/0 درصد، یعنی خیلی کمتر از یک درصد از تمامی ذخیره آبی در روی کره زمین دارای کیفیت بالنسبه خوب است و می تواند مورد استفاده انسانها، جانوران و گیاهان قرار گیرد. اما این آبها هم نسبت به دیگر محل های آبی ( اقیانوسها و دریاها و کوه های یخی و یخهای قطبی و غیره) سهم بسیار ناچیزی از ذخیره آب کره زمین را تشکیل میدهد.

دریاچه بایکال(واقع در کشور شوروی) بزرگترین  مخزن آب شیرین در دنیا است. آب این دریاچه پانزده مرتبه از سبک ترین آب شیرین جهان سبکتر است. این دریاچه 6000 کیلومتر طول و 60 کیلومتر عرض و بطور متوسط 1600متر عمق دارد.

 

جدول ذخایر آب کره زمین بطور تقریب

ذخایر آبی کره زمین

حجم آب به کیلومتر مکعب

% از کل آب

دریاچه های آب شیرین

123000

009/0

دریاچه های شور و دریاهای محدود(داخلی)

100000

008/0

آبهای جاری بطور متوسط

12300

0001/0

آبهای زیرزمینی نزدیک به سطح زمین

65000

005/0

آبهای زیرزمینی تا عمق 800متر

4000000

31/0

آبهای زیرزمینی در اعماق پائین تر از 800متر

4000000

31/0

کل ذخیره آبی در قاره ها

8300000

635/0

کوه های یخی و یخچالهای قطبی

28500000

15/2

آب در جو زمین

12000

001/0

اقیانوسها

1300000000

2/97

  

 4-اهمیت آب:

آب از جنبه های مختلف دارای اهمیت است. درذیل به قسمتهائی از آن اشاره می کنیم :

الف- آب مایه حیات تمام موجودات زنده :

زندگی تمکام موجودات زنده اعم از گیاه و حیوان و انسان به آب بستگی دارد و زندگی در جائی ممکن است که آب وجود داشته باشد.

همانگونه که ماهی نمی تواند بدون آب زندگی کند، ساکنان زمین (خشکی)هم قادر نیستند بدون آب به حیات خود ادامه دهند. این موجودات زنده است زیرا حیوانات گیاهخوار بطور مستقیم از گیاه زنده اند، در حالی که انسانها  از حیوانات گیاهخوار نیز تغذیه می کنند و گیاه هم نمی توانند بدون آب زنده بماند. بسیاری از گیاهان زراعتی را می توان در آب (بدون خاک) عمل آورد و از آنها محصول بدست آورد. (به عنوان مثالف کشت آبی در آزمایشگاهها) ولی در خاک خشک بدون آب، این کار بی نتیجه است. بنابر این آب مهمتر از حتی خود خاک است، زیرا همانطوری که گفته شد، در آّ خالص انسان با اضافه کردن مواد غذائی  مورد نیاز و دیگر اقدامات لازم، می تواند موجب رشد گیاه بشود و از آن محصول بردارد ولی بهترین خاکها اگر آب نباشد، گیاه میمیرد تازه اگر مواد غذائی کافی هم در زمین موجود باشد، این مواد بدون آب نمی تواند جذب اندام گیاه شود، بنابر این در خاک خشک، بدون استفاده باقی میماند( مسئله ای که معمولاً کشاورزان به ویژه در مناطق خشک با آماده کردن زمین و نداشتن آب و یا با کم شدن ناگهانی آب بعد از کاشتن، اغلب با آن مواجه می شوند و خسارات زیادی به آنها وارد می آید).

 

د- رابطه فرهنگ و تمدن با آب و وابستگی روز افزون انسان به آب :

از دوره تاریک قبل از تاریخ تا دوره روشن تاریخ که صدها هزار سال طول کشیده است، بشریت همواره از سه طریق وابسته به آب بوده است:

تامین مواد غذائی از طریق ماهیگیری، انتقال انسان و بار بر روی آب، تامین آب آشامیدنی برای انسان و حیولنات خانگی. تازه خیلی دیرتر، هنگامی که زراعت معمول شد، وابستگی های جدیدی به آن اضافه شد تا شرایط مساعدی برای کشت و زرع به وجود آورد، مانند آبیاری مصنوعی، زهکشی با تلاقها و استفاده از انرژی آبهای جاری و غیره.

رابطه بین طبیعت و تمدن دو جانبه است. همانگونه که انسان با اقدامات تکنیکی خود، چهره زمین را در بعضی جاها بکلی تغییر داده و می دهد، برعکس هر فرهنگ و تمدنی هم وابسته به طبیعت است. از آنجائی که شرط اولیه زندگی، آب است بنابر این موضوع در یک میزان مشخصی برای آبها و اثر آنها در تمدن و فرهنگ انسانی نیز صدق می کند، بطوریکه گفته می شود، هرجا که آب نیست فرهنگ هم نیست.

با پیشرفت تمدن، مصرف آب تقریباً بی اندازه زیاد شده است. در حالی که با عنوان مثال در کشور سوئیس در اوایل قرن اخیر، مصرف روزانه هر فرد در روز 200 لیتر بوده و در سال 1996 تقریباً 500 لیتر آب تمیز برآورد گردیده و برای 25سال بعدی با توجه به افزایش جمعیت و توسعه صنایع، حساب شده است که این مقدار مصرف، دوبرابر شود. تهیه آب، امروز از مشکلات به شمار می رود.

بموجب اطلاعات موجود، حساب کرده اند که از سال 1911 تا 1929 در شهر 12هائی که بیش از 50000 سکنه داشته اند، آب مورد نیاز روزانه هر فرد از 120 به 160 لیتر یعنی 35 درصد افزایش یافته است. امروزه در این گونه شهرها با مصرف سرانه هر فرد در روز 350 لیتر، در بعضی موارد حتی 600 لیتر و بیشتر حساب می کنند. محاسبات دیگری مصرف سرانه هر فرد را از اوایل قرن تاکنون با افزایش 80برابر نشان می دهد.

مصرف سرانه آب هر فرد در اروپا را 446 لیتر و در آمریکا را 587 لیتر در روز بطور تخمینی ذکر کرده است. اما در منابع دیگری که هر دو در سال 1350 انتشار یافته، مصرف هر فرد آمریکائی در سال 1200 متر مکعب (روزانه حدود 3292 لیتر) نوشته شده است. منبع دیگر مصرف سرانه روزانه آب هر فرد را در بعضی از شهرها و کشورها اینطور نوشته است:

در پاریس 240 لیتر، در ژنو 34 لیتر، در رم 1000 لیتر، در شیکاگو 930 لیتر و در نیویورک 560 لیتر.

 

 

+ نوشته شده در شنبه شانزدهم مهر 1390ساعت 20:7 توسط مهسا |




 فال حافظ - فروشگاه اینترنتی - قالب وبلاگ